25 januari 2010 – De afgelopen tien jaar zijn de warmste ooit gemeten sinds nauwkeurige temperatuurmetingen in 1880 begonnen. Het jaar 2009 is het op één na warmste jaar ooit. Dat maakten onderzoekers van de ruimtevaartorganisatie NASA vorige week bekend.

Het afgelopen decennium (2000-2009) is het allerwarmste decennium sinds moderne en nauwkeurige temperatuurmetingen in 1880 mogelijk werden. 2005 is het warmste jaar ooit gemeten. In 2009 was het slechts een fractie minder warm dan 2005 en dit jaar staat daarmee op nummer twee van warmste jaren. Dit blijkt uit wereldwijde temperatuurmetingen van satellieten en duizenden weerstations.

Gedurende de laatste drie decennia steeg de gemiddelde temperatuur op aarde iedere tien jaar met 0,2 graden. Vooral die langjarige cijfers zijn belangrijk volgens hoofdonderzoeker James Hansen. Door allerlei natuurlijke variaties, zoals vulkaanuitbarstingen en de activiteit van de zon, zijn er van jaar tot jaar wezenlijke schommelingen in de gemiddelde jaartemperatuur. De gemiddelde temperatuur over tien jaar filtert die schommelingen eruit en laat de werkelijke opwarming dus beter zien. Sinds 1880 is er duidelijke trend van opwarming te zien, hoewel die opwarming tussen 1940 en 1970 veel minder was. Sinds 1880 is de temperatuur op aarde met gemiddeld 0,8 graden gestegen. De opwarming vindt niet gelijkmatig over de wereld plaats. De Noord- en Zuidpool warmen veel meer op dan gematigde en tropische gebieden. Dat is ook te zien in onderstaand plaatje. 

Temperatuurveranderingen in het laatste decennium (2000 – 2009), ten opzichte van de gemiddelde temperatuur in de periode 1951-1980. Rode gebieden zijn warmer geworden en blauwe kouder. De grootste temperatuurstijgingen vonden plaats op de Noord- en de Zuidpool. Bron: NASA.

Temperatuurstijging nader verklaard
Het NASA-onderzoek neemt ontkenners van klimaatverandering de wind uit de zeilen. Naast de uitstoot van broeikassen zijn er nog drie andere belangrijke factoren die tot opwarming kunnen leiden: schommelingen in zeetemperatuur door het El Niño-effect, de activiteit van de zon en kleine zwevende stofdeeltjes in de atmosfeer. Deze factoren veroorzaken een geringe toename en afname in de temperatuur van de aarde, maar kunnen volgens James Hansen echter niet de sterke  opwarming van de aarde sinds 1880 verklaren. En dus speelt de menselijke uitstoot van CO2 een belangrijke rol.

Eens in de drie tot zeven jaar stroomt door veranderende zeestromen in de Grote Oceaan een enorme bel warm water van Indonesië naar de kust van Peru. Dit wordt het El Niño-effect genoemd.  De sterke opwarming van het zeewater bij Peru heeft invloed op het weer in grote delen van de wereld. Een zeer krachtige El Niño leverde in 1998 een belangrijke bijdrage aan de hoge temperaturen van dat jaar. Wetenschappers verwachten dat een nieuwe El Niño er mede voor kan zorgen dat 2010 weer een record warm jaar wordt. Volgens schattingen van wetenschappers kan de gemiddelde jaartemperatuur door El Niño maximaal met 0,2 graden stijgen of dalen. 

De hoeveelheid energie die de zon uitstraalt is niet constant. In een cyclus van ongeveer 11 jaar gaat de zon steeds feller branden tot de zon zijn maximum bereikt en daarna neemt de hoeveelheid energie weer af tot de zon haar minimum bereikt. Volgens wetenschappers zorgen dalen pieken in zonneactiviteit voor maximaal 0,1 graad opwarming of afkoeling. In 2009 bevond de zon in een zeer diep minimum, maar ondanks dat bleef de opwarming van de aarde doorgaan.

Kleine zwevende deeltjes (zogeheten aerosolen) in de lucht hebben ook invloed op het klimaat. Ze kaatsen zonlicht terug de ruimte in en zorgen zo net als wolken voor afkoeling van het aardoppervlak. Belangrijke bronnen van stofdeeltjes zijn vulkanen. Zo zorgden in het verleden uitbarstingen van de Pinatubo (Filippijnen) en El Chinón (Mexico) voor een wereldwijde afkoeling van 0,3 graden. Dit effect trad in 2009 niet op omdat er geen grote vulkaanuitbarstingen waren. 

Duidelijk is dat deze drie natuurlijke oorzaken de huidige opwarming van de aarde niet voldoende kunnen verklaren en dat de CO2-uitstoot door de mens een belangrijke oorzaak is. Ondanks de tegenvallende uitkomst van Kopenhagen vindt Natuur en Milieu dat we onverminderd hard door moeten gaan met het beteugelen van de uitstoot van broeikasgassen.

Het volledige bericht van de NASA is te vinden op:  www.nasa.gov/topics/earth/features/temp-analysis-2009.html